Leiden, 27 februari 2045

Wat begon als een mysterieus virus in de Chinese stad Wuhan, zou uitgroeien tot de grootste gezondheidscrisis sinds de Tweede Wereldoorlog en meer dan 38.000 Nederlandse levens kosten. Nederland markeert vandaag de 25e verjaardag van de eerste COVID-19 besmetting in 2020 met een geheel nieuwe vorm van herdenking. De ‘Dag van Veerkracht’ erkent niet alleen de mensen die stierven aan het virus, maar omarmt alle Nederlanders die de pandemie hebben doorstaan – van ondernemers die failliet gingen tot jongeren die in isolatie raakten.

Voorbij de traditionele herdenking

“We realiseerden ons dat COVID-19 iedereen raakte, maar op heel verschillende manieren,” verklaart Dr. Emma Visser, voorzitter van het Nationaal Comité Dag van Veerkracht. “Een traditionele herdenking van bijvoorbeeld alleen slachtoffers in de zin van overleden personen deed geen recht aan die diversiteit aan ervaringen.” De ‘Dag van Veerkracht’ erkent vijf verschillende ‘cirkels van impact’ die de pandemie veroorzaakte:

·      De cirkel van verlies – Nabestaanden van COVID-slachtoffers en mensen die dierbaren verloren tijdens de pandemie

·      De cirkel van isolatie – Jongeren, ouderen en anderen die mentale gezondheidsproblemen ontwikkelden door eenzaamheid

·      De cirkel van existentie – Ondernemers, kunstenaars en werknemers wier levenswerk of baan verloren ging

·      De cirkel van zorg – Zorgverleners, docenten en andere mensen met een ‘cruciaal beroep’ die overbelast raakten

·      De cirkel van hoop – Mensen die nieuwe kansen, verbindingen of inzichten vonden tijdens de crisis

Rituelen van herkenning

De jaarlijkse herdenking kent geen uniforme stilte, maar vijf verschillende ‘Momenten van Herkenning’ die door de dag heen plaatsvinden:

·      10:00 – Moment van verlies: Een minuut stilte voor overleden COVID-slachtoffers, traditioneel gehouden bij lokale monumenten en gezondheidsinstellingen.

·      12:00 – Moment van verbinding: Gemeenschappen organiseren gezamenlijke lunches waar verhalen worden gedeeld over hoe mensen elkaar hielpen tijdens lockdowns. Geïnspireerd door de vele vormen van buurthulp die tijdens de pandemie ontstonden.

·      15:00 – Moment van veerkracht: Voormalige ondernemers die hun bedrijf verloren vertellen hun verhaal bij lokale ondernemerscentra, samen met verhalen van mensen die nieuwe carrières begonnen.

·      18:00 – Moment van dankbaarheid: Lokale gemeenschappen komen samen voor informele bijeenkomsten waar ze zorgverleners, docenten en andere mensen met vitale beroepen of juist vrijwilligers bedanken met persoonlijke brieven en kleine geschenken.

·      20:00 – Moment van reflectie: Jongeren organiseren ‘Gesprekscafés’ over mentale gezondheid, waarbij ervaringen van eenzaamheid en herstel worden gedeeld zonder taboes.

Persoonlijke verhalen

Het centrum van elke lokale herdenking vormt de ‘Verhalenmuur’ – een tijdelijke installatie waar mensen hun eigen COVID-ervaring kunnen delen via korte audio-opnames, foto’s of geschreven verhalen. Deze worden live gestreamd naar een nationale website.

“Het gaat niet om rangschikken van leed,” legt burgemeester Van den Berg van Utrecht uit, waar de eerste Verhalenmuur in 2027 werd opgezet. “Een ondernemer die zijn restaurant verloor doorleeft net zo’n reëel verlies als een tiener die twee jaar sociaal contact miste. Door alle verhalen ruimte te geven, helpen we Nederland als geheel te genezen.”

Mentale gezondheid centraal

Bijzondere aandacht gaat uit naar jongeren die door isolatie mentale gezondheidsproblemen ontwikkelden. De ‘Generatie Lockdown Lounge’ biedt een informele plek waar 35-50-jarigen – degenen die tiener of jongvolwassene waren tijdens COVID – hun ervaringen delen.

“We hadden onze formatieve jaren in isolatie,” verklaart Sarah de Wit (37), die als tiener twee jaar nauwelijks sociale contacten had. “Deze lounge geeft ons de ruimte om te praten over hoe dat ons heeft gevormd, zonder dat we ons als slachtoffers hoeven te voelen.”

Deze bijeenkomsten hebben geleid tot blijvende steungroepen en mentale gezondheidsinitiatieven die door het jaar heen actief blijven.

Internationale waardering

Nederland’s inclusieve benadering van COVID-herdenking wordt internationaal als modelvoorbeeld gezien. De Verenigde Staten overwegen een vergelijkbaar ‘Resilience Day’ concept, en verschillende Europese landen hebben Nederlandse adviseurs ingehuurd voor hun eigen herdenkingsplannen. “De genius van de Nederlandse benadering ligt in de erkenning dat trauma geen hiërarchie kent,” schrijft Dr. Michael Chen van Harvard’s Trauma Research Institute. “Door alle vormen van pandemie-impact te valideren, creëert Nederland ruimte voor collectief herstel.”

De Europese COVID-herdenkingsdag op 11 maart – de dag waarop de WHO de pandemie uitriep – is mede gebaseerd op Nederlandse voorstellen bij de EU.