Scenarioplanning

Scenarioplanning helpt organisaties te onderzoeken hoe de toekomst zich kan ontvouwen en wat dat betekent voor beslissingen die je nu neemt. Door een set contrasterende, plausibele scenario’s te ontwikkelen, kunnen organisaties aannames ter discussie stellen, strategische keuzes onderzoeken en zich voorbereiden op onzekerheid.

Het doel is betere beslissingen te nemen onder uiteenlopende omstandigheden, welke toekomst ook werkelijkheid wordt.

Waarom gebruiken organisaties scenarioplanning?

Strategieën zijn gebaseerd op aannames over de toekomst. Scenarioplanning maakt die aannames expliciet en vraagt wat er gebeurt als de omstandigheden zich anders ontwikkelen.

Een scenario is een samenhangend verhaal over hoe de toekomst zich zou kunnen ontvouwen. Het verbindt ontwikkelingen, onzekerheden en mogelijke gevolgen tot een plausibel beeld van een toekomstige context. Een bruikbare set scenario’s verkent contrasterende omstandigheden die ertoe doen voor de strategische vraag. Elk scenario is intern consistent, relevant en uitdagend genoeg om vanzelfsprekende aannames ter discussie te stellen.

Door de scenario’s naast elkaar te leggen zie je waar een strategie robuust is, waar die kwetsbaar is en waar alternatieven nodig zijn.

Wie werken met scenarioplanning?

Shell
Shell is een van de bekendste voorbeelden van scenarioplanning in het bedrijfsleven. In het begin van de jaren zeventig verkenden de planners van Shell de mogelijkheid van een grote ontwrichting op de oliemarkt. Toen de oliecrisis van 1973 uitbrak, hadden de besluitvormers al vergelijkbare omstandigheden overwogen. De waarde zat in het ter discussie stellen van aannames vóórdat die gebeurtenissen plaatsvonden.

Soorten scenario’s

Het begrip “scenario” wordt in toekomstonderzoek op verschillende manieren gebruikt. Deze pagina gaat vooral over verkennende scenario’s: contrasterende, plausibele toekomsten die richting geven aan strategie onder onzekerheid.

Een veelgebruikte indeling is die van Börjeson en collega’s (2006). Zij onderscheiden drie hoofdcategorieën scenario’s, elk met een eigen vraag. Daarbinnen zijn zes typen te onderscheiden.

1. Voorspellende scenario’s (Wat gaat er gebeuren?)
   • Prognoses: gebaseerd op berekeningen en kwantitatieve modellen.
   • Wat-als-scenario’s: wat gebeurt er als een bepaalde gebeurtenis zich voordoet?
2. Verkennende scenario’s (Wat kan er gebeuren?)
   • Externe scenario’s: wat kan er in de externe context gebeuren, los van wat wij doen?
   • Strategische scenario’s: wat kan er gebeuren als bepaalde strategische keuzes worden gemaakt?
3. Normatieve scenario’s (Hoe kan een bepaald doel worden bereikt?)
   • Behoudende scenario’s: hoe bereik je het doel met aanpassingen binnen bestaande structuren?
   • Transformerende scenario’s: hoe bereik je het doel als bestaande structuren in de weg zitten en moeten veranderen?

Raamwerken voor scenarioplanning

Er zijn verschillende manieren om scenario’s te ontwikkelen, zoals de 2×2-scenariomatrix (assenkruis), morfologische analyse en verhalende (storyline) methoden. De keuze hangt af van de strategische vraag, de onzekerheden die je verkent, de beschikbare informatie en de beschikbare tijd.

Scenarioplanning combineren met andere methoden

Scenarioplanning is te combineren met andere toekomstverkenningsmethoden, om de verkenning van mogelijke toekomsten te verbinden met strategische keuzes, uitvoering en doorlopende monitoring.

Scenarioplanning en trendanalyse
Trendanalyse helpt om patronen van verandering te herkennen en te duiden. Scenarioplanning bouwt daarop voort door te verkennen hoe trends elkaar kunnen beïnvloeden, waar ontwikkelingen van richting kunnen veranderen en wat verschillende uitkomsten voor een organisatie kunnen betekenen.
Lees meer over trendanalyse.

Scenarioplanning en roadmapping
Scenarioplanning verkent alternatieve toekomstige contexten, terwijl roadmapping strategische doelen verbindt met acties, mijlpalen en beslismomenten. Samen helpen ze om te onderzoeken of een gekozen route onder verschillende omstandigheden haalbaar blijft, en waar alternatieven nodig zijn.
Lees meer over roadmapping.

Scenarioplanning en early warning systems
Scenario’s helpen om te bepalen wat je moet monitoren. Door indicatoren te koppelen aan verschillende ontwikkelingen kun je veranderingen in de omgeving volgen, aannames herzien en bepalen wanneer bijsturing nodig is.
Lees meer over early warning systems.

Scenarioplanning en testtunnellen
Testtunnellen betekent een strategie stresstesten aan een set scenario’s. Waar blijft de strategie effectief? Onder welke omstandigheden wordt ze kwetsbaar? Zo ontdek je welke acties robuust zijn, welke afhangen van specifieke omstandigheden en waar meer flexibiliteit nodig is.
Lees meer over testtunnellen.

Aan de slag?

Wil je scenarioplanning inzetten in jouw organisatie? Download kosteloos het e-book “Grip op de Toekomst” of neem contact met ons op om je strategische vraag te bespreken. Wij ontwerpen en begeleiden scenarioprocessen en bieden praktische trainingen voor professionals die zelf met scenarioplanning aan de slag willen.

Meer lezen over scenarioplanning en besluitvorming? Lees de twee artikelen die we samen met Susan van ’t Klooster van Savia schreven: Scenarioplanning: effectiviteit en besluitvorming en Scenarioplanning: de kracht van herhaling.